SÜRDÜRÜLEBİLİR BESLENMENİN ÖNEMİ

 

Sürdürülebilir bir gelecek adına, karbon emisyonunu azaltmak için bitkisel bazlı beslenmeyi arttırmazsak dünyamız iklim kriziyle ve buna bağlı olarak önemli gıda sorunlarıyla karşı karşıya kalacaktır. Gıda sistemleri toplam sera gazı oluşumunun %25'ine neden olmaktadır.  Bu %25'in %31'i hayvancılık ve balıkçılıktan, %27'si tarımdan, %24'ü arazi kullanımından ve %18'i de gıda zincirinden kaynaklanmaktadır.

 

Daha detaya inilecek olursa, %31'in %30'u hayvan sürüleri ve balık çiftliklerinden, %1'i ise yabani balıklarından avlanmasından gelmektedir. Ancak tarımın yol açtığı %27'lik sera gazının %6'sı da hayvan yemi için kullanılan tarım ürünlerinden olup; arazi kullanımının %16'sında da hayvanlar etkili olmaktadır.

 

Gıda zincirinde hayvansal ürünlerin bu kadar etkin olması son ürünlerle de görülmektedir: Örneğin 1 kg dana eti üretmek, 60 kg'lık gaz emisyonuna yol açarken, 1 kg peynir 21 kg'lık, 1 kg tavuk eti 6 kg gaz emisyonuna neden olmaktadır. Ancak bitkisel ürünlerde gaz emisyonu oranı, hayvansal ürünlere göre daha düşüktür. 1 kg domates, 1.4 kg, 1 kg elma 0.4 kg, 1 kg kuruyemiş 0.3 kg gazı tarladan sofraya kadar üretebilmektedir.  

 

Sağlıklı ve sürdürülebilir bir diyet için Avrupa Gıda Bilgi Konseyi (Eufic) dokuz öneride bulunmaktadır:

 

  1. 1) Fazla meyve-sebze tüketin!

            Meyve ve sebzeler sağlığımız için iyidir ve çoğu düşük çevresel etkiye sahiptir. Bazıları taşımak ve taze tutmak için çok fazla kaynak gerektirdiğinden istisnalar vardır, bu nedenle bunları daha az sıklıkta yemek diyetlerimizin sürdürülebilirliğini artırabilir. Örnekler şunları içerir:

-        Kırılgan veya soğutma gerektiren meyve ve sebzeler (salatalar ve meyveler)

 

-        Korumalı koşullarda yetiştirilen sebzeler (sıcak domates veya salatalık gibi)

 

-        Nakliye sırasında çok fazla kaynak kullanan yiyecekler (yeşil fasulye, mange-touts veya güney yarımküreden ithal edilen meyveler).

 

  1. 2) Mevsiminde yerel olarak yiyin.

               Yaşadığımız mevsimde olanları seçersek, yerel olarak yetiştirilen gıdalar, sürdürülebilir bir seçim olabilir. Yerel gıdaları doğal büyüme mevsimlerinin ötesinde üretmenin veya saklamanın maliyeti, başka bir yerde mevsiminde olan gıdaları nakliye etmekten daha yüksek olabilir.

 

  1. 3) Gerektiğinden fazla yemekten kaçının.

               Yalnızca ihtiyacımız olanı tüketmek, fazla üretimi azaltarak gıda arzımız üzerindeki talepleri azaltır. Aynı zamanda sağlıklı kalmamıza ve aşırı kilo alımından kaçınmamıza yardımcı olur. Atıştırmayı enerji yoğunluğu düşük besinlerle sınırlamak ve porsiyon boyutlarına dikkat etmek, gereksiz aşırı tüketimi önlemenin yararlı yollarıdır.

 

  1. 4) Hayvansal proteinleri bitki bazlı proteinlerle değiştirin.

               Genel olarak, bitki bazlı proteinlere (fasulye, bakliyat ve bazı tahıllar gibi) kıyasla hayvan bazlı proteinler (özellikle sığır eti) üretmek için daha fazla kaynağa ihtiyaç vardır. Daha bitki bazlı bir diyet yemek aynı zamanda sağlık yararları da sağlar: bitki bazlı gıdalar daha fazla lif sağlar ve daha düşük doymuş yağ içeriğine sahiptir, her ikisi de kardiyovasküler hastalık riskinin azalmasına katkıda bulunabilir.

 

               Et yiyenler için et tüketimini haftada 1-2 kez ile sınırlamak, etsiz günler geçirmek ve dana yerine tavuk gibi daha sürdürülebilir etleri seçmek ekolojik ayak izimizi azaltmamıza yardımcı olabilir.

 

               Vegan/vejetaryen beslenmeyi seçenler için, farklı bitki bazlı protein kaynaklarını birleştirmek, protein ihtiyacımızın karşılanmasını sağlayacaktır.

 

  1. 5) Tam tahılları seçin.

               Rafine edilmemiş tahıllar, daha az işleme aşaması gerektirdiğinden, genellikle rafine edilmiş tahıllardan daha az kaynak gerektirir. Ayrıca sağlık için de iyidirler, kardiyovasküler hastalıklar, tip 2 diyabet ve aşırı kilo riskimizi azaltırlar.

 

               Tam öğün ekmek, tam tahıllı makarna, rafine edilmemiş arpa, karabuğday ve kinoa harika seçeneklerdir.

 

               Kahverengi pirinç, beyaz pirinç için iyi bir alternatiftir, ancak üretimi sırasında çok fazla su kullanıldığı için ölçülü olarak tüketilmelidir.

 

  1. 6) Sürdürülebilir kaynaklı deniz ürünlerini seçin.

               Balık, görme, beyin fonksiyonu ve kalp sağlığına katkıda bulunan sağlıklı omega-3 yağ asitleri için iyi bir kaynaktır. Ancak aşırı avlanma, yabani balık stoklarının tükenmesine neden oluyor. Gerekli besinlerden yararlanmak ve yabani balık stokları üzerindeki baskıyı azaltmak için gerekli besinleri sağlamak ve yabani balık stokları üzerindeki baskıyı azaltmak için balık ve deniz ürünlerini haftada 1-2 kez tüketin.

 

  1. 7) Süt ürünlerini ölçülü tüketin.

            Süt ve süt üretimi önemli bir çevresel etkiye sahip olsa da, süt ürünleri önemli bir protein, kalsiyum ve esansiyel amino asit kaynağıdır ve metabolik sendrom, yüksek tansiyon, felç, bağırsak kanseri gibi çeşitli kronik hastalıkların riskinin azalmasıyla bağlantılıdır.

 

 

  1. 8) Gereksiz paketlemelerden kaçının!

 

               Gıda ambalajları, özellikle geri dönüştürülemeyen malzemelerden yapıldığında çevre üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Hepimiz satın aldığımız paketlenmiş ürünlerin miktarını azaltabiliriz (dökme elmalar yerine streç filmle sarılmış olanları düşünün) veya biyolojik olarak parçalanabilen, tamamen geri dönüştürülebilir veya geri dönüştürülmüş malzemelerden yapılmış malzemeleri tercih edebiliriz.

 

  1. 9) Musluk suyu için! (Avrupa için)

               Avrupa'da su kalitesi ve güvenliği standartları yüksektir. Şişelenmiş su satın almak yerine, tekrar kullanılabilir bir su şişesini muslukta istediğimiz kadar tekrar doldurabiliriz. Musluk suyu, şişelenmiş su fiyatının çok altında bir maliyete sahiptir ve ekolojik ayak izimizi azaltır.

 

 

 

KAYNAKLAR: https://www.eufic.org/en/healthy-living/article/what-is-a-plant-based-diet-and-does-it-have-any-benefits

https://files.worldwildlife.org/wwfcmsprod/files/Publication/file/7b5iok5vqz_Bending_the_Curve__The_Restorative_Power_of_Planet_Based_Diets_FULL_REPORT_FINAL.pdf.pdf?_ga=2.83359766.1050148249.1649231133-280740336.1649231133

https://www.science.org/doi/10.1126/science.aaq0216